Akcent wyrazowy w języku polskim

Jeśli chodzi o miejsca, jakie w większość polskich wyrazów zajmują sylaby akcentowane, można powiedzieć, że akcent jest stały i z reguły pada na przedostatnią sylabę, więc nazywa się go paroksytonicznym. Jednak można zaobserwować odstępstwa w formie proparoksytonezy oraz oksytonezy.

W języku polskim akcent z reguły pada na przedostatnią sylabę, więc nazywa się go paroksytonicznym.

bajkowy
bajka
bajeczny

Widać od razu także wyraźnie, iż jest to akcent stały, niezależny od budowy morfologicznej.

Odstępstwa od paroksytonezy

Oksytonicznie akcentowane są:

  1. zapożyczenia z języka francuskiego
    atelier
    jury
    menu
    Paris
  2. skrótowce literowe
    PKS – pe-ka-es
    PKP – pe-ka-pe
    UMK – u-em-ka
    UJ – u-jot
  3. wyrażenia z formantami arcy-, eks-, -wice- utworzone od wyrazów jednosylabowych
    wicemistrz, ale wicedyrektor
    eksmąż, ale eksbokser
  4. realizacje ekspresywne, takie jak akurat
  5. rozkazy typu baczność! na lewo patrz!

Akcent proparoksytoniczny

  1. zapożyczenia z języka łacińskiego z formantem -ika, -yka w mianowniku oraz w tych formach fleksyjnych, które mają równą mu liczbę sylab
    botanika, botanice, ale botanikami
    polityka, polityce, politykami
  2. liczebniki złożone typu (pozorne odstępstwo od paroksytonezy)
    osiemset
    czterysta
    dziewięćset
  3. formy liczby mnogiej czasowników w czasie przeszłym (pozorne odstępstwo od paroksytonezy)
    zrobiliście
    pojechaliście
  4. formy liczby pojedynczej trybu przypuszczającego (pozorne odstępstwo od paroksytonezy)
    zrobiłby
    pojechałaby
  5. akcentowane tak też są niektóre wyrazy, których taki akcent jest indywidualną cechą gramatyczną
    ryzyko
    uniwersytet
    w ogóle

W formach liczby mnogiej trybu przypuszczającego obserwować można przesunięcie akcentu aż na czwartą sylabę od końca:

pojechalibyście
zrobilibyśmy

W normie potocznej akcentowanie paroksytoniczne zamiast proparoksytonicznego w pktach 1, 3 i 4 jest dopuszczalne.

Published in: on Czerwiec 13, 2007 at 11:09 am  Comments (23)  

The URI to TrackBack this entry is: https://gramatyka.wordpress.com/2007/06/13/akcent-wyrazowy-w-jezyku-polskim/trackback/

RSS feed for comments on this post.

23 komentarzyDodaj komentarz

  1. great!!!

  2. Super! Przydało się.

  3. czemu nie są podane przykłady padania akcentu na przedostatnią sylabę??

  4. przydało się na jęz. polski

  5. Do Zosi🙂
    Akcent paroksytoniczny, czyli ten opisany w pierwszym akapicie, to akcent padający na przedostatnią sylabę🙂

    Zacytuję samą siebie🙂
    „W języku polskim akcent z reguły pada na przedostatnią sylabę, więc nazywa się go paroksytonicznym.

    bajkowy
    bajka
    bajeczny”

  6. wyczerpująco, dzięki🙂

  7. Przydatne, przydatne! Dzięki.

  8. na 3 od końca w wyrazach obcego pochodzenia
    mateMAtyka, fiZYka,

  9. sorka FIzyka

  10. gdzie pada akcent w slowie nauka?

    • na sylabe „u”

  11. brawissimo!

  12. Jak akcentować słowo biblioteka? I „w bibliotece”?

  13. nauka

  14. gdzie pada akcent na słowach:
    nauka
    maksimum
    kapitan
    ekipa
    prezydent
    liceum
    opera

    • na druga od końca we wszystkich wyrazach

  15. „W normie potocznej akcentowanie paroksytoniczne zamiast proparoksytonicznego w pktach 1, 3 i 4 jest dopuszczalne”

    Zwłaszcza jest to powszechne na północy Polski, także na Mazowszu. O innych częściach kraju trudno mi się wypowiadać, ale można się z tym spotkać bardzo często. Zastanawia mnie, dlaczego właściwie jest to uznawane za dopuszczalne. Szczerze mówiąc, razi mnie takie akcentowanie. Znajomi np. z Gdańska, czy z Mazur, nie bardzo potrafili zrozumieć, o co mi chodzi, kiedy pytałem, dlaczego mówią z taką emfazą zrobiLIśmy, poszLIIIśmy. A dla mnie to brzmi jakoś niezdarnie, nie urażając nikogo.

  16. heej . pomóżcie mi . podam wam wyrazy a wy mi powiedzie gdzie w nich pada akcent . :
    siedemset,
    statystyka,
    zrobilibyśmy,
    klinika,
    swoboda,
    republika,
    wróciłyście,
    zobaczyliście,
    zaczekają,
    nauczyliśmy,
    dziennik,

    bardzo prosze o pomoc . z góry dziękuje . ; )

  17. bardzo przydatne .

  18. PROSZĘ POPRAWIĆ AKCENT W LICZEBNIKU OSIEMSET.AKCENT PADA NA SAMOGŁOSKĘ „O”.

  19. a w wyazach:
    nauka
    przedsięwzięlibyście
    marudziliśy
    arytmetyka?

  20. a gdzie pada akcent w wyrazach jednosylabowych? są one akcentowane w ogóle w zdaniu?

  21. fajne na polski


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: