Ortotonizm, atonizm

Ze względu na akcent w języku polskim wyrazy podzielić można na:

  1. wyrazy ortotoniczne (posiadające swój akcent)
  2. wyrazy atoniczne (niesamodzielne akcentowo)
  • proklityki
  • enklityki

Wyrazy ortotoniczne są samodzielne akcentowo, czyli posiadają swój akcent, np. fizyka, samochód.

Wyrazy atoniczne to wyrazy niesamodzielne akcentowo. Podzielic można je na dwie grupy:

  1. proklityki – tworzące zestrój akcentowy z wyrazem bezpośrednio po nich występujących,
  2. enklityki – tworzące zestrój akcentowy z wyrazem je poprzedzającym.

Proklityki

  • Przyimki jednosylabowe
    po szkole
    za domem
    ale: koło szkoły
  • Partykuła nie przy ponadjednosylabowych osobowych formach czasownikowych
    nie lubię
    nie pójdziesz
    nie poszukali
    ale: nie je

Enklityki

  • Jednosylabowe formy zaimków osobowych typu mu, go oraz słowo się
    lubiła go
    dostarczyli mu
    kochali się
    nie uśmiechaj się
  • Partykuły no, że, morfemy trybu przypuszczającego -biśmy, – byście oraz morfemy czasu przeszłego -śmy, -ście
    mówcieże
    dajcie no
    dostalibyśmy

Jeśli występuja obok siebie wyrazy atonalne, to z reguły całość otrzymuje akcent na pierwszy człon.

  • przyimek oraz jednosylabowy zaimek osobowy
    do nas
    od nich
    ale: od siebie
  • nie plus jednosylabowa forma czasownikowa
    nie je
    nie chce
    ale: nie jedzą

W standardowych wyrażeniach przyimkowych z reguły to przyimek nie jest akcentowany
do domu
na las
pod prąd

W niektórych wyrażeniach przyimkowych dopuszczalna jest oboczność:
na głos lub na głos
za drzwi lub za drzwi

Published in: on Czerwiec 13, 2007 at 9:25 am  Dodaj komentarz  

The URI to TrackBack this entry is: https://gramatyka.wordpress.com/2007/06/13/ortotonizm-atonizm/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: