Fleksja a słowotwórstwo

Granica między fleksją a słowotwórstwem nie jest łatwa łatwa, ze względu na trudności w zdefiniowaniu obu.

Według najczęstszych definicji fleksji (formy fleksyjne służą do oznaczania stosunków między wyrazami w zdaniu, czy też różnicują formy w zależności od funkcji pełnionej w zdaniu) granica między fleksją a słowotwórstwem polega na tym, że fleksja obejmuje formy wyrażającerelacje syntetyczn, a słowotwórstwo relacje leksykalne.

Nastarcza to jednak wiele wątpliwości. Można więc ustalić ogólną zasadę fleksji, zbierając to wszystko, co zalicza się do fleksji = fleksja to pojęcie zbiorcze obejmujące deklinację i koniugację.

Fleksja:

  • zespoły form przypadkowych – DEKLINACJA
  • zespoły form osobowych – KONIUGACJA

Problem pojawia się przy próbie opisy form imiesłowów (zakończonych na -ący, -ąca, -ące, -any, -ana, -ane, -ty, -ta, -te etc.), które w słownikach zaliczane są do do koniugacji. Czyli koniugacja obejmuje także przypadkowe paradygmaty deklinacyjne. Więc wyraz czytający traktuje się jako formę czasownika czytać. Ta tradycyjna praktyka wiąże się m.in. z ekonomią opisu. Możliwe jest to, w przeciwieństwie np. do zdrobień, ze wględu na to, że występuje tu SERYJNOŚĆ.

Można sformułować, skomplikowaną, ale jednoznaczną zasadę tworzenia serii imiesłowów, da się wyprowadzić je z osobowej formy osobowej czasownika w sposób regularny. Można je poprawnie generować.

zdrobnienia

Trudno mówić o takiej regularności przy zdrobnieniach.

kot – kotek, nie kocik

pies – piesek, nie piesik

ale koń konik, nie koniek

Regularnie można tworzyć także tzw. formy gerundialne

Formy te (-anie, -enie, -cie), podobnie jak imiesłowy, powiązane są z formami osobowymi czasownika seryjnie (zdrobnienia ze swoimi podstawami – nie). Ta seryjność pozwoliła Doroszewskiemu włączyć je do form koniukacyjnych. Czyli czytanie traktuje jako formę czasownika czytać.

Tokarski skłania do rewizji stosunku między fleksją a słowotwórstwem. To, co ma charakter seryjny, daje się algorytmizować, coraz szerzej zalicza się do fleksji. To, co owej seryjności nie wykazuje, pozostaje w obrębie słowotwórstwa.

.

Published in: on Sierpień 31, 2007 at 8:08 am  Dodaj komentarz  

The URI to TrackBack this entry is: https://gramatyka.wordpress.com/2007/08/31/fleksja-a-slowotworstwo/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: