Wyraz i forma

Fleksja / Odmiennia / Odmiana wyrazów (od łac. flexio = zginanie; niem. Flexion, fr. flexion, ang. inflexion, ros. fleksija):

  • „(…) odmiana wyrazów; zespół form służących do oznaczania stosunków między wyrazami w zdaniu” (Słownik języka polskiego pod redakcją W. Doroszewskiego);
  • „Fleksja, odmiana wyrazów; zespół form wyrazowych zróżnicowanych w zależności od funkcj, jakie wyrazy pełnią w zdaniu” (Wielka encyklopedia powszechna PWN).


Określenie definicji fleksji jest zależne od tego, jak rozumie się terminy podstawowe: „wyraz” oraz „forma”.

WYRAZ

Jan Tokarski wyróżnia pojęcia:

  • wyraz syntagmatyczny (gr. syntagma = oddział wojskowy, całość uporządkowana, uporządkowanie)
    wyraz w tekście, zwykle w jednej z form i w jednym ze znaczeń
    (np. w zdaniu Mam wielu przyjaciół: przyjaciół),
  • wyraz paradygmatyczny (gr. paradeigma = wzór, przykład)
    zbiór wyrazów syntagmatycznych, zestawiony według określonej zasady porządkującej
    – paradygmaty jako takie w zdaniu nie występują
    (np. zbiór wszystkich form wyrazu przyjaciel).

FORMA
Tokarski podaje trzy znaczenia:

  • podzielność wyrazu na części znaczeniowe wymienne (definicja Doroszewskiego),
  • morfem (definicja Szobera – dziś przestarzała),
  • składnik wyrazu paradygmatycznego (paradygmatu) stanowiącego zbiór wyrazów syntagmatycznych i uporządkowanego według określonej zasady gramatycznej, mającego zwykle wspólny temat i różne końcówki – wyraz syntagmatyczny.

POJĘCIE AGLUTYNACJI

Aglutynacja (łac. agglutino = zlepiam) to typ organizacji znamion i funkcji w formach fleksyjnych – taki jak w formach czasu przeszłego w koniugacji polskiej.

Różnice między aglutynacją a fleksją:

  1. w aglutynacji końcówki mogą być ruchome, podczas gdy we fleksji mają one miejsce stałe, zwykle na końcu wyrazów;
  2. w aglutynacji jedna końcówka może obsługiwać szereg form związanych z sobą, podczas gdy we fleksji końcówka ta musi być powtarzanaprzy każdej z form, których dotyczy;
  3. w aglutynacji następuje podporządkowanie poszczególnych funkcji odrębnym znamionom, tak że łączenie tych funkcji powoduje zestawienie znamion obok siebie, podczas gdy we fleksji jedno znamię niepodzielnie może dotyczyć całego splotu różnych funkcji
Published in: on Sierpień 31, 2007 at 8:08 am  Dodaj komentarz  

The URI to TrackBack this entry is: https://gramatyka.wordpress.com/2007/08/31/wyraz-i-forma/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: